Η Αυτοαποτελεσματικότητα ως Κλειδί για την Επιτυχία

Η κατανόηση των προοπτικών σου σχετικά με την πίστη στις ικανότητές σου

• Μπορεί να γίνει σημαντικός  παράγοντας της ικανότητάς σου να προβλέπεις το επίπεδο στο οποίο θα εμπλακείς σε μια κατάσταση ή θα την αποφύγεις.
• Σχετίζεται με το επίπεδο δέσμευσης που θα επιδείξεις στην αντιμετώπιση των δυσκολιών που ενδέχεται να προκύψουν.
• Συνδέεται με τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις φιλοδοξίες σου και
• Μπορείς να  την αξιοποιήσεις, με πολλούς τρόπους, για την ενίσχυση του ηθικού σου, με πολλές  υποστηρικτικές παρεμβάσεις.

Όταν έχεις  υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης στις ικανότητές σου αντιμετωπίζεις συχνά τις δύσκολες καταστάσεις ως προκλήσεις που πρέπει να ξεπεραστούν και όχι ως απειλές που πρέπει να αποφευχθούν. Αν έχεις ισχυρή αυτοπεποίθηση  εμφανίζεις και μεγάλη εμπιστοσύνη στον εαυτό σου για την επίτευξη των στόχων σου και επιμένεις στις προσπάθειές σου. Δεν αποφεύγεις τις δύσκολες, ακόμη και τις απειλητικές, καταστάσεις, αλλά τις αντιμετωπίζεις με την πρόθεση να τις ξεπεράσουν.

Αντίθετα, όταν αμφιβάλεις  για τις ικανότητές τους ή τις υποεκτιμάς, δείχνεις έλλειψη αυτοπεποίθησης. Έτσι ζεις με το φόβο των απαιτητικών συνθηκών, τις οποίες θεωρείς προσωπικές απειλές και ανυπέρβλητα εμπόδια.

Παράγοντες που Επηρεάζουν την Αυτοαποτελεσματικότητα

Η ανάπτυξη και ο μετασχηματισμός αυτών των συμπεριφορών αυτοπεποίθησής σου επηρεάζονται από τις ακόλουθες πηγές πληροφοριών:

• τις προσωπικές εμπειρίες σου,
• το ιστορικό αυτών των εμπειριών
• την εκπαίδευση που έχεις πάρει από τα κοινωνικά σου πρότυπα,
• την κοινωνική αποδοχή,και
• τη φυσική και συναισθηματική σου κατάσταση.

Τα επιτυχημένα αποτελέσματα αυξάνουν την εμπιστοσύνη που έχεις στις ικανότητές σου και διευρύνεις το φάσμα των καταστάσεων τις οποίες θεωρείς ότι είναι απαραίτητο να αντιμετωπίσεις. Η ανάπτυξη αυτής της αίσθησης αυτοπεποίθησης, μέσα από προσωπικές εμπειρίες και ανταμοιβές, σου δίνει τη  δυνατότητα να εφαρμόσεις τα κατάλληλα σχέδια δράσης, με σκοπό να διαχειριστείς με επιτυχία τις μεταβαλλόμενες συνθήκες της ζωής σου.

Κεντρική θέση στην αίσθηση προσωπικής επάρκειας παίζουν η οικογένεια , το σχολείο, οι σχέσεις με συνομηλίκους σου, οι προϊστάμενοι και οι συνάδελφοί σου. Η μάθηση μέσα από αυτά τα  κοινωνικά πρότυπα μπορεί να ενισχύσει τις πεποιθήσεις πίστης στις ικανότητες σου. Με αυτόν τον τρόπο αντανακλώνται τα αποτελέσματα των προσπαθειών και των συμπεριφορών σου.

Η λεκτική πειθώ, όπως η ενθάρρυνση, η παρότρυνση και οι εμπνευσμένες ιστορίες από άλλους, μπορεί επίσης να επηρεάσει θετικά τα κίνητρά σου να επιμείνεις στην επίλυση προβλημάτων.

Τέλος, η σωματική και συναισθηματική σου κατάσταση  επηρεάζει τις προσδοκίες της ικανότητας αυτοδιαχείρισής σου. Όταν έχεις υψηλό το αίσθημα της ικανότητας επίτευξης στόχων και αντιμετωπίζεις μια απειλητική κατάσταση, δεν προκύπτουν αρνητικά συναισθήματα, μειώνοντάς την. Ομοίως, αποδίδεις καλύτερα όταν βιώνεις συναισθηματική ένταση. Έτσι δεν θεωρείς τα αισθήματα κόπωσης και πόνου ως σημάδια ανεπάρκειας όταν κάνεις δραστηριότητες που απαιτούν δύναμη και αντοχή.

Λήψη Αποφάσεων

Η ικανότητα διαχείρισης των προκλήσεων είναι ένας ενεργός γνωστικός μηχανισμός που περιλαμβάνει τις δυναμικές αντιλήψεις  για τον εαυτό σου σε σχέση με συγκεκριμένους τομείς δράσης. Ο μηχανισμός αυτός αλληλεπιδρά με το περιβάλλον σου και επηρεάζει την απόδοσή σου σε διάφορες δραστηριότητες.

Οι πεποιθήσεις  προσωπικής επάρκειας καθορίζουν:

• το κατά πόσον θα επιλέξεις και θα εκδηλώσεις μια συμπεριφορά,
• το μέγεθος της προσπάθειας που καταβάλλεις,
• την επιμονή σου απέναντι σε δυσκολίες και εμπόδια, και
• της γενικευμένης αντίληψη που έχεις ότι είσαι επαρκής και ικανός.

Οι προσδοκίες αποτελέσματος, από την άλλη πλευρά, είναι οι προβλέψεις που κάνεις για τις συνέπειες που θα προκύψουν από μια συγκεκριμένη συμπεριφορά. Αυτές οι προβλέψεις απαντούν στο εσωτερικό ερώτημα “αν κάνω αυτό, τι θα συμβεί;” και σε οδηγούν σε συγκεκριμένα αποτελέσματα συμπεριφοράς. Συγκεκριμένα, καθορίζουν αν θα προσεγγίσεις ή θα αποφύγεις μια συμπεριφορά, δηλαδή αν θα επιχειρήσεις να κάνεις μια εργασία την οποία πιστεύεις ότι δεν θα μπορέσεις να ολοκληρώσεις. Αυτό έχει επίσης σημαντικό αντίκτυπο στην ποιότητα της απόδοσής σου στον τομέα-στόχο. Και αυτό γιατί όταν οι προσδοκίες απόδοσης είναι χαμηλές, κυριαρχείσαι από άγχος και αρνητική διάθεση, συναισθήματα που επηρεάζουν αρνητικά την απόδοσή σου.

Η χαμηλή ικανότητα διαχείρισης προκλήσεων όμως μπορεί επίσης να θεωρηθεί ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία .

Οι Στόχοι ως Καθοδηγητική Δύναμη για την Αυτοαποτελεσματικότητα

Το επίπεδο της ψυχολογικής σου ανθεκτικότητας  παίζει σημαντικό ρόλο στην επιμονή σου  σε μακροπρόθεσμους στόχους που απαιτούν την υπέρβαση εμποδίων, περιστασιακών αποτυχιών και αρνητικών μηνυμάτων από το περιβάλλον. Οι χαμηλές σου προσδοκίες για την αποτελεσματικότητα της συμπεριφοράς σου σε έναν συγκεκριμένο τομέα συνεπάγονται:

• αποφυγή της προσπάθειας
• κακή απόδοση στον εν λόγω τομέα,
• την τάση σου να παραιτείσαι όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με την  αποτυχία.

Ως εκ τούτου, επηρεάζεται η σταθερότητα της εργασιακής σου απόδοσης  και γενικότερα της επαγγελματικής σου συμπεριφοράς.

Οι στόχοι, αντιπροσωπεύουν την αποφασιστικότητά σου να συμμετάσχεις σε μια δραστηριότητα ή να επιτύχεις ένα συγκεκριμένο μελλοντικό αποτέλεσμα. Σου επιτρέπουν να οργανώσεις, να κατευθύνεις και να διατηρήσεις τη συμπεριφορά σου για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυξάνοντας την πιθανότητα επίτευξης του επιδιωκόμενου αποτελέσματος.

Τα βασικά συστατικά μιας αποτελεσματικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων για το επάγγελμα  περιλαμβάνουν την επιλογή στόχων, την απόκτηση πληροφοριών, την επίλυση προβλημάτων, την εκπόνηση σχεδίων και τη ρεαλιστική αξιολόγηση των ικανοτήτων σου. Κατά συνέπεια, η ικανότητα στη λήψη επαγγελματικών αποφάσεων αφορά την πίστη  στην ικανότητά σου να εκτελείς με επιτυχία αυτές τις δραστηριότητες. Έχοντας  υψηλή πίστη στις ικανότητές σου δεν θα  διστάζεις να πάρεις  αποφάσεις, καθώς επιμένεις μπροστά στις προκλήσεις και δεν τα παρατάς. Από την άλλη πλευρά, αν έχεις χαμηλή αίσθηση των ικανοτήτων σου περιορίζεις την δυνατότητά σου να αποκτάς γνώσεις και δεξιότητες. Επίσης δεν εκτιμάς τις ικανότητες που είναι απαραίτητες για την αποτελεσματική λήψη αποφάσεων.

Ένα υψηλό επίπεδο αίσθησης προσωπικής επάρκειας συνδέεται με την ορθή λήψη αποφάσεων, ενώ ένα χαμηλό επίπεδο συνδέεται με διστακτικές ή υπό όρους αποφάσεις. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι αν έχεις  ισχυρή πίστη στην ικανότητά σου στη λήψη αποφάσεων είσαι ενεργός, υπεύθυνος και προσεκτικός, ενώ αν η πίστη στις ικανότητές σου είναι χαμηλή θα αποδέχεσαι τις επιλογές των άλλων για σένα,  χάνοντας έτσι την αυτονομία σου.

Τρόποι Ενίσχυσης της Αυτοαποτελεσματικότητας

Τα υψηλά επίπεδα της αίσθησης προσωπικής επάρκειας στη λήψη αποφάσεων θα σε οδηγήσουν σε εκτεταμένη επαγγελματική εξερεύνηση και στην ανάπτυξη μιας σαφώς καθορισμένης επαγγελματικής ταυτότητας. Είναι η πρόθεσή  σου να αναπτύξεις ηγετικές συμπεριφορές στη σταδιοδρομίας  σου και σε συγκεκριμένες ενέργειες για να πετύχεις τους προσωπικούς και επαγγελματικούς σου στόχους.

Για να ενδυναμώσεις την πίστη στις ικανότητες σου στην θέσπιση στόχων και την λήψη αποφάσεων χρειάζεται να έχεις:

• Εμπιστοσύνη στις ικανότητές σου ότι μπορείς να επιτύχεις τους στόχους σου.

Θυμήσου ένα προσωπικό σου επίτευγμα και κατάγραψέ το. Τι κάνει το επίτευγμα αυτό τόσο σημαντικό; Τι ενέργειες έκανες για να το πετύχεις;

• Θετική στάση για τις ικανότητές σου. Εκμεταλλεύσου τις ευκαιρίες εμπειρικής μάθησης για να επιβεβαιώσεις ή να διορθώσεις τις αρχικές σου προσδοκίες από τη ζωή σου.

Κατάγραψε  ένα πρόσωπο που θαυμάζεις από το περιβάλλον σου (οικογενειακό ή επαγγελματικό) και αποτελεί πρότυπο για σένα και κατάφερε να διαχειριστεί επιτυχημένα μία επαγγελματική απόφαση . Ποιες πτυχές του θαυμάζεις. Τι το κάνει τόσο ξεχωριστό; Ποιο θέμα στη ζωή του ή την επαγγελματική του πορεία διαχειρίστηκε με επιτυχία; Πώς θεωρείς ότι το κατάφερε;

• Επίγνωση των  συναισθημάτων σου. Βελτίωσε την ικανότητά σου και αύξησε τα συναισθηματικά σου αποθέματα.

Σημείωσε μία ανάμνησή σου όταν έθεσες ένα στόχο για μία εργασία. Τι συναισθήματα ένοιωσες; Πώς τα ένοιωσες στο σώμα σου; Πώς τα διαχειρίστηκες;

• Ενθάρρυνση.  Πώς σε ενθαρρύνουν ή αποθαρρύνουν οι άλλοι στην επίτευξη των στόχων σου.

Θυμήσου ένα υποστηρικτικό σχόλιο που σου έκανε κάποιος για την εργασία σου. Πώς σε επηρέασε γενικά ; Πώς σε επηρέασε στην εργασία σου;

• Κοινωνική ευαισθητοποίηση.  Πώς η επίτευξη των στόχων σου βοηθούν το κοινωνικό σύνολο και την κοινωνική ευημερία

Σκέψου ξανά το πρότυπο που ανέφερες παραπάνω. Τι αντίκτυπο είχαν οι ενέργειές του στο άμεσο και στο ευρύτερο κοινωνικό του περιβάλλον;  

Συμπέρασμα

Η αίσθηση προσωπικής επάρκειας και οι προσδοκίες αποτελέσματος είναι και οι δύο σημαντικοί παράγοντες στη συμπεριφορά και την απόδοσή σου. Οι πεποιθήσεις της ικανότητ΄ς σου να διαχειριστείς τις προκλήσεις σχετίζονται με την αντίληψη που έχεις  για την ικανότητά σου να εκτελέσεις ένα συγκεκριμένο έργο, ενώ οι προσδοκίες αποτελέσματος αναφέρονται στην πρόβλεψή σου για τις συνέπειες μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς. Οι στόχοι, από την άλλη πλευρά, αντιπροσωπεύουν την αποφασιστικότητά σου να επιτύχεις ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα και παρέχουν το κίνητρο για τη διατήρηση της συμπεριφορά σου σε βάθος χρόνου.